Health Tips
Stay healthy by reading wellness advice from our top specialists.
Published  

तुम्ही खूप वेळ बसून काम करता? मग काळजी घ्या

Dr. HelloDox Care #
HelloDox Care
Consult

जर तुम्ही खूप वेळ फक्त बसून काम करता. कोणताच ब्रेक घेत नाही तर तुमचं स्वास्थ बिघडण्याची दाट शक्यता आहे. सतत बसून राहण हे तुमच्या शरीरासाठी खूप घातक आहे.

यामुळे संशोधनाची अधिक गरज आहे. अमेरिकेतील रियो ग्रांदे वॅलीमध्ये युनिर्व्हसिटी ऑफ टेक्सासच्या लिंडा इयानेसने माहिती दिली आहे. त्यांनी सांगितले की, खूप वेळ बसल्यामुळे वेगवेगळे आजार होतात. याबाबत जागरूकता निर्माण करण्याची आवश्यकता आहे.

खूप वेळ बसण्याचे दुष्परिणाम आहे. जगभरात एकूण मृत्यूंपैकी 4 टक्के लोकांचा मृत्यू हा फक्त दिवसातून 3 ते 4 तास बसल्यामुळे होत असल्याचं समोर आलं आहे.

सतत बसून राहण, टीव्ही पाहणे, तसेच खूप वेळ कॉम्प्युटरवर काम करणं हे अतिशय घातक आहे. एकाच कामासाठी तुम्ही एकाचवेळी 3 तास बसून काढले तर ते तुमच्या शरीरासाठी घातक आहेत.

54 देशांमध्ये याचे संशोधन करण्यात आले. जगभरातील 3.8 टक्के लोकांचा मृत्यू हा एकाचवेळी 3 तासाहून अधिक वेळ बसल्यामुळे होतो. याचा अर्थ या सवयीमुळे वर्षातून 4.33 लाख लोकांचा मृत्यू होते.

Published  

साएटिका : कंबरेपासून पायात होणारी वेदना

Dr. HelloDox Care #
HelloDox Care
Consult

साएटिका या आजारात कंबरेपासून एका बाजूचा पार्श्वभाग, मांडीचा मागचा भाग आणि पोटरीत असह्य कळा येतात. या कळांबरोबरच या भागात मुंग्या, जडपणा आणि बधीरपणाही येऊ शकतो. आजार बळावल्यास पावलांमध्ये जडपणा आणि कमजोरी येते. साएटिका जर अगदी कमी प्रमाणात होत असेल, तर योग्य विश्रांती, योग्य व्यायाम काही आयुर्वेदीक उपाय उपयुक्त ठरू शकतात. ही वेदना खूपच त्रास द्यायला लागली, तर तिचं शास्त्रीय निदान करणं गरजेचं ठरतं.

कंबरेचा एक्स-रे आणि एमआरआय या दोन तपासण्या योग्य निदान होण्यास अतिशय उपयुक्त ठरतात. बऱ्याच रुग्णांमध्ये पायाकडे जाणारी नस मणक्यातून बाहेर पडतानाच दबली गेलेली असते. उभं राहिल्यावर आणि चालायला लागल्यावर ती अधिकच दबली जाते आणि या कळा असह्य प्रमाणात सुरू होतात. दोन मणक्यातली चकती घसरणं, मणके एकमेकांवर घसरणं, नस बाहेर पडताना दोन मणक्यांतल्या जागेत अतिरिक्त कॅल्शियम साठल्यानं चिंचोळी होणं, अशी अनेक कारणं या आजाराला कारणीभूत ठरतात. एमआरआयच्या चाचणीत नेमक्या कारणाचं निदान होतं. साएटिकाची वेदना असह्य होऊन रुग्ण बेजार झाल्यास लहानशा शस्त्रक्रियेनं व्यक्ती वेदनामुक्त होवू शकते. आधुनिक मायक्रोस्कोप किंवा एन्डोस्कोप (दुर्बिण) वापरून ही शस्त्रक्रिया पाऊण ते एक तासात संपते. यात लेझर आणि रेडिओ फ्रिक्वेन्सी यांसारख्या तंत्रज्ञानाची मदत होते. नेमक्या कोणत्या रुग्णाला शस्त्रक्रियेची गरज आहे, हे मात्र न्यूरोसर्जननं ठरवणं इष्ट ठरतं. दोन किंवा तीन टाक्यांत होणारी ही शस्त्रक्रिया अनेक रुग्णांना वेदनामुक्त करते.

साएटिका म्हणजे काय?

कंबरेच्या दोन मणक्यांमध्ये असलेली कुर्चा (डिस्क) घसरल्यामुळे कंबरेत निर्माण होणारी असह्य वेदना आपण कुणाला ना कुणाला होत असल्याचं नेहमीच पाहतो. याला स्लिप्ड डिस्क असं नाव आहे. दुर्दैवानं या आजारावरच्या उपचारांबद्दल जनमानसात असंख्य गैरसमज पसरलेले आपण पाहतो. यात पार्श्वभूमीवर या आजारावर उपलब्ध झालेल्या एका अत्याधुनिक आणि लोकोपयोगी उपचार पद्धतीची माहिती लोकांना व्हावी, म्हणून आपण त्यातल्या घटकांची सविस्तर माहिती घेऊ. कंबरेच्या मणक्यांमध्ये स्लिप्ड डिस्क (गादी, कुर्चा घसरणं) झाल्यास खालील लक्षणं दिसून येतात.

कंबरदुखी : विशेषतः बसल्यावर किंवा पुढे वाकण्याचा प्रयत्न केल्यास होणारी वेदना. ही अतिशय असह्य असू शकतो.

साएटिका : घसरलेली चकती पायाकडे जाणाऱ्या नसेत घुसल्यास पार्श्वभाग, मांडीचा मागचा भाग आणि पोटरीपर्यंत असह्य वेदना पसरू शकते. वेदनेबरोबरच मांडी आणि पायात मुंग्या येणं, जडपणा आणि बधिरता पसरू शकते.

क्लॉडिकेशन : घसरलेली चकती जर आणखी तीव्रतेनं दाब आणू लागली, तर हे लक्षण दिसतं. यात, थोडं अंतर चाललं की कंबर, मांड्या आणि पोटऱ्या भरून येतात. दुखू लागतात. मुंग्या, जडपणा आणि बधीरपणाही जाणवण्याची शक्यता असते. या लक्षणांमुळे रुग्णाला चालणं, थांबवणंच भाग पडतं.

घोटा आणि पावलातली शक्ती कमी होणं : अतिशय वाढलेल्या आजारात पायाच्या स्नायूत कमजोरी येऊन चालणं अशक्य होण्याची शक्यता असते. याला फूट ड्रॉप म्हणतात. स्लिप डिस्क या आजारात सुरुवातीला शस्त्रक्रियेशिवाय उपचार केले जातात हे खरं; पण वेदना तशाच सुरू राहिल्यास रुग्णाची अवस्था कठीण होते. रोजच वेदना सहन करत आयुष्य कंठण्याची वेळ त्याच्यावर येते. त्यातच समाजात या आजाराबद्दल अनेक गैरसमज आहेत. त्यामुळे शस्त्रक्रियेला घाबरून दुखणं सहन करण्याकडे अनेकांचा कल असतो. अनेकदा हे दुखणं मोठी शस्त्रक्रिया करण्याएवढं तीव्र नसतं. दैनंदिन जीवनात मात्र कायमचा त्रास उत्पन्न करणारं ठरतं. अशा रुग्णांसाठी कमी टाक्यांची मणक्याची शस्त्रक्रिया अत्यंत उपयुक्त ठरते.

Published  

साठीनंतर मणक्याची शस्त्रक्रिया

Dr. HelloDox Care #
HelloDox Care
Consult

मणक्याच्या शस्त्रक्रियेबद्दल असलेल्या अनेक गैरसमजांपैकी एकाविषयी मला अनेक वेळा प्रश्न विचारले जातात. मणक्याची शस्त्रक्रिया करण्याआधी याचे निवारण करावं लागते. साठीनंतर मणक्याचे अनेक प्रकारचे आजार होत असले, तरीही 'लंबर कॅनॉल स्टेनोसिस' हा अत्यंत महत्त्वाचा आजार. या आजारामुळे जी लक्षणे दिसतात त्याला 'न्यूरोजेनिक क्लॉडिकेशन' म्हणतात. या लक्षणांबरोबरच यात साएटिकाची लक्षणेदेखील दिसू शकतात.

कंबर दुखणे, थोडे अंतर गेल्यावर मांड्या, पोटऱ्या भरून येणे, जड पडणे, बधीर होणे, मुंग्या येणे सुरू होते. त्यामुळे पुढे चालणे अवघड होऊन थांबावे लागते. काही वेळ थांबले, की परत पुढे चालता येते. चालू शकता येईल, असे असणारे अंतर दिवस जातील तसे कमी होत जाते. शेवटी उभे राहिले, तरी मांड्या व पाय भरून येतात. आजारावर योग्य वेळी उपचार केला नाही, तर लघवीवरचे नियंत्रण जाणे आणि पावलांत पॅरॅलिसिस होणे, यांसारखे त्रास होऊ शकतात. या आजाराच्या शस्त्रक्रियेसंबंधी निर्णय का व कसा घ्यावा, हे विशद करण्यासाठी पुढील घटना दिली आहे.

'डॉक्टर, मला हा जो कंबरेच्या मणक्याचा त्रास आहे, तो दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. गुडघे दुखी तर १० वर्षांपासून आहेच; पण कंबर आणि पायातील दुखणे, मी अजूनही सहन करू शकतो आहे, म्हणूनच मी शस्त्रक्रियेचा विचार पक्का केला नाही,' गोसावी मला सांगत होते.

गोसावी हे ७२ वर्षांचे गृहस्थ. पाच वर्षांपासून त्यांना कंबरदुखी आणि 'लंबर कॅनॉल स्टेनोसिस​'​चा त्रास होता. त्याचबरोबर १५ वर्षांपासून मधुमेह आणि १० वर्षांपासून रक्तदाबाचाही आजार होता. त्यात गुडघ्याच्या सांध्यांचा आजार होताच. त्रासाची सुरुवात कंबरदुखीने झाली. त्यानंतर चालायला गेल्यावर काही अंतरानंतर नितंब, मांड्या व पोटऱ्यांत गोळे येऊ लागले. पाऊण किलोमीटर चालल्यावर या त्रासामुळे थांबावे लागायचे. थोडा वेळ थांबले, की आणखी काही अंतर ते चालू शकायचे; पण जसजसे दिवस उलटले, तसे त्यांचे चालण्याचे अंतर कमी होत गेले. चालल्यावर पाय जड पडून व मुंग्या येऊन थांबायला लागायचे. पाव किलोमीटर गेल्यावरच कंबर आणि नितंब भरून यायचे.

गोसावींना अजून असे वाटत होते, की निदान चालणे थांबवल्यावर दुखणे जाते. फार न चालणे हा त्यावर उपाय चांगला. त्यातच मणक्याच्या शस्त्रक्रियेबद्दल अनेक उलट-सुलट मते ऐकण्यात आलेली. त्यामुळे विचारांचा आणखी गोंधळ. गोसावींसारख्या अनेक व्यक्ती मी न्यूरोस्पाइन

क्लिनिकमध्ये बघतो. त्यांना ज्या गोष्टी कळणे आवश्यक आहेत, असे मला वाटते त्या या संभाषणात दडलेल्या आहेत.

'गोसावी साहेब, आपण फक्त १० मिनिटेच चालू शकता. बरोबर? दोन-तीन वर्षांपूर्वी चांगले पाऊण-एक तास चालण्याचा व्यायाम करत होता?'

'हो, हे बरोबर आहे.'

'या कंबरेच्या त्रासामुळे तुम्ही तुमचे चालणे कमी केले. चाललोच नाही, तर कंबर दुखणारच नाही आणि पायात गोळे येणार नाहीत, हा तुमचा युक्तीवाद. यात तुम्ही अनेक महत्त्वाच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करत आहात. वय वाढेल, तसे चालण्याचे महत्त्व वाढत जाते. चालण्याच्या व्यायामाशिवाय इतर व्यायाम अशक्य होत जातात. तुम्ही चालला नाहीत, तर मधुमेह वाढेल, हदयरोग आटोक्यात राहणार नाही, सभा- समारंभांना जाणे बंद होईल, आयुष्य उपभोगणेच बंद होईल. आणखी काही महिन्यांनंतर उभे राहणेदेखील कष्टप्रद होईल. तुमच्या कंबरेच्या मणक्याच्या तीन, चार आणि पाच क्रमांकाच्या मणक्यातील शिरा दबलेल्या आहेत. तीन आणि चार नंबरचे मणके एकमेकांवर घसरलेले आहेत. शस्त्रक्रियेने हा दाब काढून या मणक्यांना आधार दिला, तर तुमचे चालणे पूर्ववत होऊ शकते. हा निर्णय घेताना, फक्त कंबरदुखी व 'न्यूरोजेनिक क्लॉडिकेशन' बरे व्हावे हा उद्देश नाही, तर चालण्याची क्षमता वाढून मधुमेह, हदयरोग आटोक्यात राहावेत, मानसिक उत्साह आणि आयुष्य उपभोगण्याची क्षमता वाढावी हा महत्त्वाचा विचार यात आहे.'

Published  

कंबरेचं दुखणं

Dr. HelloDox Care #
HelloDox Care
Consult

जवळपास ९० टक्के लोकांना कधीतरी कंबरदुखीचा त्रास होतो आणि ३० टक्के लोकांना कटिजवळील कण्यात विकृती झाल्याने पायांमध्ये वेदना होऊ लागतात. खरे तर, हाडांचे सांधे, अस्थिबंध (दोन हाडांना जोडणारे ऊतक) आणि स्नायू अशा गुंतागुंतीच्या रचनेमुळे पाठीच्या कण्याला इजा होणं कठीण असते. पण त्याची काळजी घ्यायला हवी. स्नायूंची कार्यक्षमता नीट ठेवायला हवी. सांध्यांचे वंगण नीट ठेवायला हवं. दुर्दैवानं, पाठीच्या सगळ्यात जास्त समस्या बहुतांश लोक पाठीच्या कण्याची नीट देखभाल करत नाही म्हणून उद्भवतात. दीर्घकालीन कंबरेचं दुखणं असलेले सर्वाधिक लोक नोकरी करणारे आहेत. आणि थेट परिणाम म्हणजे त्यांच्या उत्पादकतेवर परिणाम होतो. राष्ट्रीय संख्याशास्त्राच्या अंदाजानुसार पाठदुखीमुळे उत्पन्नात मोठं नुकसान होते. कंबरदुखी हे डॉक्टरांकडे जाण्यासाठी दुसऱ्या क्रमांकावर असलेलं कारण आहे.

पाठदुखीचे प्रकार

कंबर/कटी दुखणं

कंबर किंवा पाठीच्या खालचा भाग म्हणजे नेमके पाठीच्या किंवा कण्याच्या मध्यभागी, कंबर आणि कंबरेच्या किंचित वरील भाग. बरेचदा या दुखण्यामुळे खोकला किंवा शिंकणं यातनामय होतं. लचकल्यानं किंवा मुरगळल्यानं होणाऱ्या वेदना मध्यभागी नसतात तर मध्यरेषेपासून एका बाजूला असतात. या वेदना जास्त वेळ ताणणं किंवा बसणं, उभं राहणं किंवा वजन उचलणं याच्याशी संलग्न असतात. गतिहीन, बैठी जीवनशैली, सवय आणि सराव नसलेल्या गोष्टी करणं याचा परिणाम असतो. व्यवसायाशी संबंधित शरीरस्थितीमुळे हे उद्भवतं.

श्रोणी तंत्रिका शूल (सायटिका)

सायटिकामुळे होणारी वेदना तीक्ष्ण, तीव्र असते. नितंब किंवा श्रोणीपासून सुरू होऊन पायापर्यंत प्रवास करते. त्यात बधिरपणा असू शकतो. सुई किंवा टाचणी टोचल्यासारखी वेदना होऊ शकते किंवा पायात अशक्तपणाही येऊ शकतो. कण्याची नस दाबली गेल्याने होणाऱ्या वेदनेचं रूप म्हनजे सायटिका. याचं पायाचं दुखणं हे पाठीच्या दुखण्यापेक्षा वाईट असते. खरं तर सायटिका हे लक्षण आहे, निदान नाही. ‘स्लिप्ड’ डिस्क हे सायटीकाचं सगळ्यात सामान्य कारण असलं, तरी इतर अनेक परिस्थितींमुळे अशा वेदना होऊ शकतात. यांमध्ये, लंबर स्पाँडिलोसिस, लंबर कॅनल स्टेनोसिस, स्पाँडिलोलिस्थेसिस, ट्युमर्स आणि वाहिन्यांमध्ये व्यंग यांचा समावेश आहे.

चिकित्सीय मूल्यमापन

दोन मणक्यांमध्ये असलेली डिस्क सरकल्याने, डिस्कच्या मागील बाजूनं मणक्याच्या देठाखालून जाणारी नस दबते. सायटिकाचा रुग्ण अस्वस्थ असतो आणि ते त्याच्या हालचालीतून आणि झोपायच्या स्थितीवरून लक्षात येते. असे रुग्ण सायटिकानं परिणाम झालेल्या श्रोणी आणि गुडघा वाकवून त्याला ताणलेल्या नसेला थोडं शिथिल करत तिरपे झोपतात. हालचाल केल्यानं, खोकल्यानं, शिंकल्यानं किंवा ताण पडल्यास त्या वेदना खूप तीव्र होतात. पाठीचं दुखणं असलं तरी दुष्परिणाम झालेली नस पायातून जाते तशा वेदना पाठीकडून पायाकडे सरकत जातात हे वैशिष्ट्य. नसेचं मूळ किती दाबलं गेलं आहे यावर रुग्णाच्या नसेसंबंधीच्या तक्रारी, जसं बधिरपणा किंवा पायात, पावलात झिणझिण्या असतात आणि अशक्तपणाही असू शकतो. लोअर कॅनल स्टेनोसिसमध्ये उभे राहिल्यावर आणि चालल्यावर दोन्ही पोटऱ्यांच्या स्नायूंत वेदना होतात आणि झोपल्यावर कमी होतात. सायटिकाची एका पायातील वेदना झोपल्यानं नेहमी कमी होत नाही. मोठी डिस्क सरकून मेरुपुच्छही (कॉडा इक्विना) दाबल्या गेले तर त्यात मूत्रमार्ग आणि आतडीच्या कार्यावरही परिणाम होऊ शकतो.

चेतासंस्थेशी संबंधित तपासणी : जेव्हा कण्याचे तज्ज्ञ अशा रुग्णाची तपासणी करतात तेव्हा त्यामध्ये चेतासंस्थेचा किती संबंध आणि समावेश आहे हे एका क्रमाने पाहिलं जाते.

मोटर तपासणी : विशिष्ट स्नायू समूहातील स्नायू बारीक किंवा कमी झालेत का याची तपासणी केली जाते. यानंतर विविध स्नायूंमधील शक्ती तपासली जाते. एल ५ नसेचा गंभीर समावेश असेल तर टाच आत वळणारे स्नायू लुळे पडल्याने पाऊन योग्य कोनात टाकता किंवा ठेवता येत नाही (फूट ड्रॉप). गंभीर प्रकरणांमध्ये दुष्परिणाम झालेल्या पायातील वेदना दुसरा पाय उचलला की पुन्हा उत्पन्न होतात.

संवेदनासंबंधीची तपासणी : विशिष्ट नसेचा समावेश आहे का याविषयीची माहिती विशिष्ट संवेदी भाग तपासून मिळते.

Published  

सडपातळ कंबरेसाठी काही घरगुती टिप्स

Dr. HelloDox Care #
HelloDox Care
Consult

सध्याच्या बदलत्या जीवनशैलीत शारीरिक हालचालींचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे लहान वयातच शारीरिक दुखणी मागे लागतात. पाठदुखी, कंबरदुखी अशा प्रकारचे आजार सुरू होतात. या आजारांवर आता घरगुती उपाय करून ते बरे होऊ शकतात. ते कसे..?
रोज कमीत कमी वीस ते पंचवीस उठाबशा काढाव्या. त्यामुळे कंबरेचा घेर वाढत नाही.

जमिनीवर पालथे झोपून पाय एकमेकांना चिकटून ठेवावे. हात खालीच सरळ रेषेत ठेवावे. हळूहळू फक्त कंबरेचा भाग वर उचलावा व खाली करावा. ही क्रिया म्हणजेच अशा प्रकारचा व्यायाम केल्यासही कंबरदुखी थांबते.

हा व्यायाम तुम्हाला नियमित करावा लागेल.

तसेच दुसरी पद्धत म्हणजे पाठीवर झोपावे आणि दोन्ही पाय गुडघ्यात दुमडून वर उचलावे. पायांना हाताचा आधार देत एकदा डाव्या कुशीवर तर एकदा उजव्या कुशीवर वळावे. यामुळेही कंबरेचा घेर आटोपशीर राहतो.

जमिनीवर पाय फाकवून उभे राहावे. एकदा संपूर्ण शरीर उजवीकडे वळवावे तर काही वेळ त्या स्थितीत राहून नंतर डावीकडे शरीर वळवावे. हा व्यायाम हातात बॉल घेऊनही करता येतो. दोन व्यक्तीनी एकमेकांकडे पाठ करून वळून परस्परांकडे बॉल पास करण्याचा प्रयत्न केल्यास आपोआप हा व्यायाम होतो. त्यामुळेही कंबर सडपातळ राहते.

Dr. Chandrashekhar Jadhav
Dr. Chandrashekhar Jadhav
BAMS, Ayurveda Child Abuse Pediatrician, 15 yrs, Pune
Dr. Piyush  Jain
Dr. Piyush Jain
MS - Allopathy, Ophthalmologist Pediatric Ophthalmologist, 5 yrs, Pune
Dr. Deepak  Bhalerao
Dr. Deepak Bhalerao
BHMS, Adult Congenital Cardiologist Cardiologist, 17 yrs, Pune
Dr. Dipak S Kolte
Dr. Dipak S Kolte
MD - Allopathy, Gynaecological Endoscopy Specialist Infertility Specialist, 12 yrs, Pune
Dr. Rohan Shirole
Dr. Rohan Shirole
MS/MD - Ayurveda, Dermatologist Family Physician, 4 yrs, Pune
Hellodox
x