Health Tips
Stay healthy by reading wellness advice from our top specialists.

मुंबई : गरोदरपणात महिला आणि तिच्या कुटुंबाला होणाऱ्या बाळाची काळजी घेणं महत्त्वाच असतं. बाळ आणि आई सुरक्षीत राहण्यासाठी काही गोष्टी ध्यानात ठेवायला हव्यात. गरोदरपणात काय खाव आणि काय न खाव ?, काय आणि किती व्यायाम करावा ? अशा अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी तुम्हाला माहित असायला हव्यात. अशा काही महत्त्वाच्या गोष्टींबद्दल आपण जाणून घेऊ

रंगांपासून सावधान
नुकसान पोहोचविणाऱ्या वासापासून दूर रहा. घराला रंग मारला जात असेल तर दरोदर स्त्रीने जवळ जाणं टाळावं. पेंटमधून निघणारे काही पदार्थ गरोदर महिलांसाठी नुकसानकारक ठरतात.

गरम पाण्याने आंघोळ नको
गरम पाण्याने आंघोळ करण तुमच्या बाळासाठी ठिक नाही. हलक्या गरम पाण्यानेच स्नान करा. तस केल्यास तुमच्या शरीराच तापमान वाढून १०१ डिग्री पर्यंत पोहोचेल आणि रक्तदाबही वाढू शकतो. असं झाल्यास बाळाला पोषक तत्व आणि ऑक्सिजनची कमी भासू शकते. ऑर्गनायझेशन ऑफ टेराटॉलॉजी इन्फॉर्मेशन सर्व्हिसच्या मते गरोदर महिलांनी शरीराच तापमान १०१ डिग्रीच्या खाली ठेवायला हवं.

फळांचा रस
फळांच्या रसाचे अधिक प्रमाणात सेवन करु नये. यामुळे रक्तातील साखरेच प्रमाण वाढण्याची शक्यता असते. फळांच्या रसापेक्षा फळं खाण जास्त फायदेशीर ठरेल.

झोपण्याची पद्धत
पाठीवर झोपण हीच गरोदरपणातील झोपण्याची अयोग्य पद्धत ठरेल. यामुळे रक्ताभिसरण बिघडून शरीराच्या दुसऱ्या अंगावर याचा भार पडेल. श्वास घेण्यासही अडथळा होऊ शकतो. डाव्या कुशीवर झोपण फायदेशीर ठरेल. तुमच्यासाठी हे थोड कठीण असेल पण याची सवय लावायला हवी.

तुम्ही गरोदर आहात ? मग जाता – येता सल्ले ऐकण्यासाठी तयार राहा. कारण या काळात कुटुंबातील व्यक्ती, मित्र – मैत्रीणी यांच्याकडून सल्ल्यांचा सपाटा होतो. काही एका पिढीकडून दुसर्‍या पिढीकडे जातात, तर काही सल्ल्यांना कोणताही वैज्ञानिक ठोस आधार नसतो. बाळाच्या आरोग्यासाठी कळत-नकळत असे सल्ले आजमावलेही जातात. मात्र डोळे झाकून सल्ले स्विकारण्याआधी त्याची सत्यता पडताळून घ्या. मग पहा अशाच 10 गंमतीशीर गैरसमजाबद्दल काय म्हणतात, आंतरराष्ट्रीय ख्यातीच्या प्रेग्नसी ,लॅक्टॅशियन व लहान मुलांच्या आहार तज्ञ व सल्लागार सोनाली शिवलानी.

पहिला गैरसमज –

भिंतीवर गोंडस बाळाचे छायाचित्र लावल्यास , आपले बाळही गोंडस होते.

सत्य – नवजात बाळाचे सौंदर्य हे तुमच्या जनुकांवर अवलंबून असते. भिंतीवर गोंडस बाळाचे छायाचित्र लावून, ते आईने पाहिल्याने बाळही तसेच होईल. हा चुकीचा समज आहे. गरोदरपणाच्या काळात स्त्रीने बाळाचे छायाचित्र किंवा कोणतेही सकारात्मक चित्र पाहणे हे तिच्या आरोग्यासाठी हितावह आहे. मात्र त्यामुळे स्त्रिया आनंदी राहण्यास मदत होते.अशा चित्रांमुळे त्यांच्यावरील दिवसभराचा ताण कमी होतो. गर्भारपणात ताण-तणावाचा गर्भाच्या आरोग्यावर तसेच स्त्रीशरीरावर विपरित परिणाम होऊ शकतो.

दुसरा गैरसमज –

सातव्या महिन्यानंतर , नारळाचे पाणी प्यायल्यास बाळाचे डोके नारळासारखे मोठे होते.

सत्य – असे शोध कोण आणि कसे लावतात, हे अगम्य आहे .मात्र हे साफ चूक आहे. शहाळ्याच्या पाण्यातून शरीराला पोटॅशियमचा पुरवठा होतो. निरोगी स्वाथ्यासाठी शहाळ्याचे पाणी हितावह आहे. यामुळे बाळाच्या डोक्याच्या आकारावर काहीही परिणाम होत नाही.

तिसरा गैरसमज –

शहाळ्याचे पाणी प्यायल्याने बाळाला खुप केस येतात, तर आईला पित्त्ताचा त्रास होतो.

सत्य- हा देखील एक गैरसमज आहे. गर्भारपणाच्या तिसर्‍या टप्प्यांत बाळाचे डोके खालच्या बाजुला असते. तसेच या काळात स्त्रियांना पित्ताचा त्रास होण्याचे प्रमुख कारण असते , ते म्हणजे त्यांचे वाढते पोट! जसजसे दिवस सरतात , तसतसे गर्भाशय खेचले जाते व आतडे वरच्या बाजूला जाते.यामुळे गरोदर स्त्रीयांना पित्ताचा व बद्धकोष्ठतेचा त्रास होतो.

चवथा गैरसमज –

सकाळी काही पांढरे पदार्थ खाल्ले तर बाळही गोरे होते.

सत्य – खरचं ! अहो मग, दुध व पावाने सार्‍यांनाच गोरे केले असते ना . हा निव्वळ एक गैरसमज आहे. तुमच्या खाद्यपदार्थांचा रंग तुमच्या बाळाचे सौंदर्य ठरवू शकत नाही. ते पुर्णतः जनुकांवर अवलंबून आहे.

पाचवा गैरसमज –

ग्रहणांच्या काळात स्त्रीने घराबाहेर पडू नये. व तसे केल्यास बाळात व्यंग निर्माण होते.

सत्य-: ग्रहण ही एक नैसर्गिक क्रिया आहे. त्याचा बाळाच्या आरोग्यावर किंवा व्यंग निर्माण होण्याशी काहीही संबंध नसतो. मात्र गर्भवती स्त्रियां बरोबरच इतरांनी देखील ग्रहण थेट डोळ्यांनी बघू नये.

सहावा गैरसमज-

गरोदर स्त्रियांच्या पोटाचा आकार बाळाचे लिंग सांगू शकते.

सत्य-: बाळ गर्भाशायात कोणत्या स्थितीत आहे, त्यावर स्त्रीयांच्या पोटाचा आकार ठरतो. त्याचा बाळाशी लिंगाशी काहीही संबंध नसतो.

सातवा गैरसमज –

गरोदर स्त्रियांचे एखादा पदार्थ खाण्याचे डोहाळे , बाळाच्या लिंगाचा अंदाज देऊ शकतो.

सत्य-: गरोदर स्त्रियांमध्ये, शरीरात पोषणद्रव्यांची कमतरता असल्याने त्यांना विशिष्ट पदार्थ खाण्याची इच्छा निर्माण होते.त्यामुळे स्त्रियांचे डोहाळे आणि बाळाच्या लिंगाचा काहीही संबंध नसतो.

आठवा गैरसमज-

आईचा वर्ण , बाळाच्या लिंगाचा अंदाज देऊ शकतो.

सत्य-: गर्भारपणाच्या काळात स्त्री शरीरात होणार्‍या हार्मोनल बदलांमुळे त्वचेत काही बदल होतात. काही वेळेस मानेवर दिसणारे डाग, काख काळवंडणे , तर काही जणींमध्ये चेहरा काळवंडतो.

नववा गैरसमज-

तूप किंवा तेल यांचे सेवन केल्याने प्रसुती सुलभ होण्यास मदत होते.

सत्य-: हा एक चुकीचा समज आहे. तेल/तूप खाल्ल्याने प्रसुती सुलभ होण्यास विशेष मदत होत नाही. उलट प्रसुतीनंतर अतिप्रमाणात खाल्लेल्या तेल ,तुपामुळे वाढलेल्या कॅलरीज कमी करणे कठीण होते.

दहावा गैरसमज-

गरोदर स्त्रीया दोन जीवांच्या असल्याने , त्यांनी दुप्पट खावे .

सत्य-: हे सामान्य असले तरीही चुकीचे आहे. तुमचे बाळ ,तुमच्यावर अवलंबून असले तरीही जेवण दुप्पट करण्याची गरज नाही. तुम्हाला किमान 300 अतिरिक्त कॅलरिजची गरज आहे. बाळाच्या आणि तुमच्या स्वास्थ्यासाठी आरोग्यदायी मार्ग निवडा. तसेच सर्वांगिण आहाराचा वापरा. मग पहा – गर्भवती स्त्रियांच्या आहारात आवश्यक आहेत ही ‘१० सुपरफुड्स’

Eating well can help you have a healthy pregnancy and a healthy baby.

1. Don't forget breakfast.

-Try fortified ready-to-eat or cooked breakfast cereals with fruit. Fortified cereals have added nutrients, like calcium.
-If you are feeling sick, start with whole wheat toast. Eat more food later in the morning.

2. Eat foods with fiber.

-Choose a variety of vegetables and fruits, like carrots, cooked greens, bananas, and melon.
-Eat plenty of beans and whole grains. Try brown rice or oatmeal.

3. Choose healthy snacks.

-Low-fat or fat-free yogurt with fruit
-Whole grain crackers with fat-free or low-fat cheese

4. Take a prenatal vitamin with iron and folic acid every day.

-Iron keeps your blood healthy. Folic acid helps prevent birth defects.

5. Eat up to 12 ounces a week (2 average meals) of fish or shellfish.

-A 3-ounce serving is about the size of a deck of cards.
-Avoid fish and shellfish with high levels of mercury. Don't eat shark, swordfish, king mackerel, or tilefish.
If you eat tuna, choose canned light tuna. Albacore (white) tuna has more mercury.
-Common fish that are low in mercury include shrimp, salmon, and catfish.

6. Stay away from soft cheeses and lunch meat.

-Some foods may have bacteria that can hurt your baby. Don't eat:

-Soft cheeses like feta, Brie, and goat cheese
Uncooked or undercooked meats or fish (like sushi)
-Lunch meats and hot dogs unless they are heated until steaming hot

7. Limit caffeine and avoid alcohol.

-Drink decaffeinated coffee or tea.
-Drink water or seltzer instead of soda.
-Don't drink alcohol.

मातृत्वाची चाहूल लागणं हा अतिशय सुखद अनुभव असतो. पण तो अनुभवताना अनेक भावनिक चढ उतारांना सामोरं जावं लागत. एका क्षणी आपण आनंदाच्या शिखरावर आहोत असं वाटतं तर दुसऱ्या क्षणी चिडचिड होते. काही हार्मोन्समुळे मूड स्विंग्स होतात. विशेषतः पहिल्या तीन महिन्यात ही समस्या अधिक जाणवते. प्रसूती वेदनांची भीती, बाळाबद्दलची काळजी आणि चिंता यामुळे मूड सतत बदलत राहतात. गर्भारपणाच्या पहिल्या तीन महिन्यात कोणती काळजी घ्याल ?

मूड स्विंंग्स कमी करण्यासाठी काही खास टीप्स:

-पुरेशी झोप घ्या. दिवसभराच्या कामातून छोटासा ब्रेक घेऊन रिलॅक्स व्हा.
-सकस, संतुलित आहार घ्या. काही वेळच्या अंतराने थोडे थोडे खात राहा. गर्भवती स्त्रियांच्या आहारात आवश्यक आहेत ही ‘१० सुपरफुड्स’
-नुसते बसून न राहता सतत काहीतरी करत रहा. शारीरिकरीत्या अ‍ॅक्टिव्ह राहिल्याने मूड चांगला राहण्यास मदत होईल. चालणे किंवा स्विमिंगअसे व्यायाम तुम्ही करू शकता. ताण कमी करण्यासाठी योगसाधना, ध्यान जरूर करा.
-प्रेग्नंसीबद्दलची चिंता सोडून द्या. काही वेळ मित्र-मैत्रिणींबरोबर घालवा. चांगले सिनेमे पहा.जरूर वाचा: नैसर्गिक प्रसुतीसाठी 9 खास टिप्स
-वाचन, लेखन, चित्र काढणे, नवीन पदार्थ बनवणे किंवा झाडं लावणे यांसारखे तुमचे काही छंद असतील तर ते जरूर जोपासा. छंद जोपासणं हा अतिशय सुंदर अनुभव आहे. त्यामुळे मनावरील सगळे ताण निघून जातात आणि रिलॅक्स वाटतंं. तसंच मनात सकारात्मक विचार येण्यास मदत होते.
-घरच्या घरी मसाज घ्या. स्वतःचे लाड पुरवा. मनाला शांतता आणि -प्रसन्नता देणारं संगीत ऐका. आणि कोणत्याही गोष्टीचा अधिक ताण घेऊ नका.
-तुमच्या साथीदारासोबत वेळ घालवा. तुमच्या पालकत्वाची कल्पना करा. एकत्र बसून मुलांची नावं ठरवा. बाळाचे फोटोज गोळा करा.
-तुमच्या जवळच्या व्यक्तीसमोर मनातील भावना व्यक्त करा. तुम्हाला सकारात्मकता देणाऱ्या व्यक्तींसोबत बोला. यामुळे तुमचं मन हलकं, शांत होईल आणि विचारात स्पष्टता येण्यास मदत होईल.
-प्रेग्नेंसीच्या शेवटच्या टप्प्यात प्रसूती वेदनांच्या अधिक विचारामुळे मूड सविंग्स होतात. Lamaze क्लास लावा. त्यात एकाग्रता वाढण्यासाठी, आराम देणारे विविध तंत्र शिकवले जातात. तसंच प्रसूती वेदना सौम्य होण्यास मदत होते.

गर्भवती महिलांच्या आरोग्यासाठी जिर्‍याचे पाणी फारच फायदेकारक असते.

कसे प्यावे गर्भवती महिलेने जीऱ्याचे पाणी
जीऱ्याचे पाणी पिण्यासाठी आधी एक लिटर गरम पाण्यात एक चमचा जीरे टाकून ते उकळून घ्यावे. जेव्हा पाणी थंड होईल तेव्हा गाळून ते पाणी प्यायला पाहिजे.

जीऱ्याचे पाणी पिण्याचे फायदे

१. ब्लड प्रेशरचे नियंत्रण ठेवते.
जीऱ्यात पोटॅशिअम मोठ्या प्रमाणात असते. पोटॅशिअम ब्लड प्रेशरचे नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते.

२. शरीरातील रक्ताचे प्रमाण कमी होऊ नाही देत.
गर्भवती महिला दोन जीवांची असते. तिच्या शरीरात रक्ताचे प्रमाण कमी होण्याचा संभव असतो. जीऱ्याच्या पाण्याने हिमोग्लोबीन वाढते आणि शरीरातील लोहाचे प्रमाणही वाढते.

३. रोगप्रतिकार शक्ती वाढवते.
जीऱ्यामध्ये लोहाचे प्रमाण जास्त असते जे रोगप्रतिकार शक्ती वाढवते.

Dr. Pramod Bhimrao Patil
Dr. Pramod Bhimrao Patil
BAMS, 10 yrs, Pune
Dr. Harishchandra Chaudhari
Dr. Harishchandra Chaudhari
DNB, Physician, 10 yrs, Pune
Dr. Vinay Sachdeva
Dr. Vinay Sachdeva
MS/MD - Ayurveda, Ayurveda, 5 yrs, Pune
Dr. Deepak  Bhalerao
Dr. Deepak Bhalerao
BHMS, Adult Congenital Cardiologist Cardiologist, 17 yrs, Pune
Dr. Hema Chandrashekhar
Dr. Hema Chandrashekhar
BAMS, Ayurveda Family Physician, 28 yrs, Pune
Hellodox
x